A janë periodat e tua normale?

Çfarë duhet të dini rreth ciklit tuaj dhe kur duhet të flisni me mjekun tuaj?

“Atëherë, më thuaj: Kur ishte dita e parë e ciklit tuaj të fundit menstrual?” Nëse je një grua, ka shumë të ngjarë që mjeku të të ketë drejtuar këtë pyetje – madje edhe në takime që nuk kanë të bëjnë me shëndetin riprodhues.

 

Pse mjekët e bëjnë këtë pyetje?

Ekzistojnë disa arsye vërtetë bindëse – përveç marrjes së informacionit për shëndetin tuaj riprodhues, rregullsia e ciklit tuaj menstrual mund të jetë gjithashtu një tregues i kushteve të tjera shëndetësore. Të dish se çfarë është normale dhe çfarë jo është një aspekt i rëndësishëm i marrjes nën kontroll të shëndetit në mënyrë proaktive.

 

Si e di nëse ke menstruacione të parregullta?

  • Kohëzgjatja dhe frekuenca e gjakderdhjes tuaj menstruale është papritmas e ndryshme nga ajo që është normale për  ty. Ruajtja e fluksit dhe ritmit të periodave është më e rëndësishme sesa gjatësia totale e ciklit. Të kesh një cikël më të gjatë mujor nuk është domosdoshmërisht një problem – por kur perioda juaj fillon të luhatet dhe ndryshojë, është koha duhet të kërkosh këshilla mjekësore.
  • Numri i ditëve midis menstruacioneve bëhet më i shkurtër ose më i gjatë.
  • Hemorragjia menstruale ndryshon nga një muaj në tjetrin.

Ke gjakderdhje jonormale të mitrës (domethënë periodat tuaja bëhen shumë më të rënda ose shumë më të lehta, keni gjakderdhje ose njolla midis periudhave mujore, dhe/ose gjakosni pas marrëdhënieve seksuale). Ndryshimet e menjëhershme të ciklit duhet të diskutohen me mjekun.

  • Po përjetoni një shqetësim shëndetësor ose ndryshime të stilit të jetesës. Mosbalancimet hormonale, si dhe gjendje si endometrioza, hipo ose hipertireoza, sindroma e ovarit polikistik dhe miomat e mitrës, mund të shkaktojnë parregullsi të ciklit dhe gjakderdhje jonormale të mitrës. Gjëra të tilla si ndalimi i pilulës kontraceptive dhe stresi gjithashtu mund të prishin ciklin tuaj.
  • Nëse keni kaluar 90 ditë pa menstruacione, është koha të caktoni një takim.

 Anomalitë e ciklit menstrual mund të jenë shenjë e një patologjie mjekësore të fshehtë, prandaj është e rëndësishme të mbani shënime për rregullsinë e periodave dhe të kërkoni këshilla mjekësore nëse ndonjë nuk duket në rregull.

Pasi të lexoni këtë artikull, do të keni një kontekst thelbësor për t’ju ndihmuar të lundroni në atë bisedë.

 

“Njih veten” – pse mbajtja e shënimeve për periodat ka rëndësi

Ka kaq shumë aspekte të shëndetit që jemi mësuar t’i ndjekim çdo ditë: hapat, makroelementët, rrahjet e zemrës dhe shumë më tepër. Gjinekologët besojnë se periodat duhet të jenë në këtë listë.

 

Pse duhet ti kushtoni kaq shumë vëmendje periodave tuaja?

Së pari, mos patja e menstruacioneve të rregullta ose përjetimi i anomalive të ciklit, mund të jetë një shenjë e një patologjie mjekësore – si endometrioza, hipo ose hipertiroidizmi dhe sindroma e ovarit policistike (PCOS).

 

Sa shpesh “duhet” të vijnë periodat?

Një pjesë thelbësore e mbikëqyrjes së ciklit tuaj është të dini se sa zgjat. Por kur flasim për sa i gjatë është cikli juaj menstrual, ne nuk flasim vetëm për sa ditë keni gjakderdhje. Ne po flasim për kohën që i duhet trupit tuaj për të përfunduar një cikël të plotë menstrual – nga dita e parë e menstruacioneve deri në ditën e parë të menstruaciove të tjera.

Ndërsa shumica prej nesh kanë mësuar se cikli menstrual zgjat mesatarisht për 28 ditë, ka një dritare të asaj që konsiderohet normale. Një cikël më i gjatë mujor (i tillë si 31 ditë) ose një cikël më i shkurtër mujor (per shembull, 21 ditë) nuk tregon në vetvete ndonjë problem. Sidoqoftë, nëse gjatësia e ciklit tuaj fillon të ndryshojë ose menstruacionet papritmas ndërpriten, kjo është diçka për tu biseduar me mjekun tuaj. Normalja juaj është ajo që është kryesore këtu.

Eshtë interesant fakti që nuk ka një konsensus se sa i gjatë duhet të jetë cikli.

Një fakt interesant: Më shumë njerëz mendojnë se kanë një cikël 28-ditor sesa ata që e kanë aktualisht. Sipas një studimi mbi saktësinë e cikleve menstruale të vetë-raportuara, 39% e njerëzve thanë se gjatësia mesatare e ciklit të tyre është 28 ditë. Por pasi njerëzit i regjistruan gjatësitë e ciklit të tyre për disa muaj, vetëm 12% e cikleve ishin në të vërtetë 28 ditë. Gjatësia mesatare aktuale e ciklit ishte rreth 31 ditë, me një devijim standard prej 7.5 ditësh. Me fjalë të tjera: ekziston një gamë thelbësore e asaj që është me të vërtetë “normale”, dhe shumë prej nesh po vlerësojnë në bazë të asaj që mendojmë se është normale kur mjekët tanë pyesin për ciklet e fundit.

Një studim me mbi 98,000 gra dhe mbi 225,000 cikle menstruale konfirmoi se ka një gamë të madhe të asaj që konsiderohet një cikël “normal”: 95% e grave kishin gjatësi të ciklit midis 20 dhe 40,4 ditë!

 

Çfarë mund të shkaktojë menstruacione të parregullta?

Ekziston një varg i madh arsyesh pse dikush mund të mos përjetojë një cikël të çrregullt dhe është gjithmonë një ide e mirë të flisni me mjekun tuaj nëse kjo ndodh. Le të zbërthejmë disa shkaqe të zakonshme të periudhave të parregullta, sipas klinikës Mayo:

  • Shtatzënia ose ushqyerja me gji: Cikli menstrual ndalet gjatë shtatzënisë, dhe ndryshimet hormonale që ndodhin kur dikush është duke ushqyer me gji mund të vonojë kthimin e periodave. Për më tepër, disa njerëz përjetojnë gjakderdhje jonormale të mitrës (periudha jashtëzakonisht të gjata gjakderdhjeje ose gjakderdhje në kohë të papritura) pas lindjes së fëmijës.
  • Mosbalancimi i energjisë: Ushtrimet, humbja e peshës, shtimi i peshës dhe çrregullimet e të ngrënit mund të kenë të gjitha ndikim në periodat tuaja. Edhe luhatjet relativisht të vogla të bilancit të energjisë mund të kontribuojnë në ndryshime në funksionin menstrual (domethënë: nuk janë vetëm atletët ekstremë ata që duhet të kenë kujdes se si ushtrimet ndikojnë në perioda).
  • Sindroma e vezoreve polikistike (PCOS): Tek njerëzit me PCOS, vezoret (dhe nganjëherë gjëndra mbiveshkore) prodhojnë sasi të mëdha androgjenesh, të ashtuquajturat “hormone mashkullore”. Çekuilibri hormonal mund ta bëjë të vështirë maturimin e vezëve, kështu që ovulimi dhe menstruacionet mund të ndodhin rrallë ose aspak, ose mund të përjetoni gjakderdhje jonormale.
  • Insuficienca parësore e vezoreve (POI) dhe menopauza: Cikli juaj mund të bëhet më i parregullt kur i afroheni menopauzës (12 muaj pa menstruacione). POI është në thelb “menopauza e hershme”, e cila përcaktohet si menopauzë para moshës 40 vjeç.
  • Sëmundja inflamatore e pelvisit (PID): PID është një infeksion bakterial që prek sistemin riprodhues të femrave. Mund të ndodhë që bakteret të hyjnë në traktin riprodhues (shpesh përmes kontakteve seksuale) pastaj përhapen në mitër dhe traktin genital të sipërm. Mund të shkaktohet nga infeksione seksualisht të transmetueshme (IST) të patrajtuara dhe mund të mbetet pa u zbuluar. (Shumë gra edhe vajza nuk paraqesin simptoma, prandaj është e rëndësishme të testoheni për SST rregullisht). Simptomat mund të përfshijnë menstruacione të çrregullta, sekrecione vaginale me erë të pakëndshme, dhimbje në fund të barkut, ethe, diarre dhe të përziera.
  • Miomat e mitrës: Miomat e mitrës janë rritje jo kanceroze në mitër që shfaqen gjatë viteve fertile. Ato mund të shkaktojnë gjakderdhje jonormale të mitrës midis menstruacioneve, gjakderdhje të zgjatur ose të rëndë gjatë menstruacioneve, si dhe dhimbje barku dhe legeni.

Disa faktorë të tjerë që mund të kontribuojnë në parregullsitë menstruale:

  • Kontraceptivët: Gratë nganjëherë marrin kontraceptivë për të rregulluar (ose eliminuar) ciklin e tyre. Shumica e grave kalojnë në cikël të rregullt mujor brenda disa javësh ose muajsh pasi kanë ndaluar kontraceptivët, por kjo mund të ndryshojë në varësi të trupit tuaj dhe llojit të kontraceptivëve (pilula kontraceptive, IUD, etj.).
  • Endometrioza: Endometrioza ndodh kur indi i ngjashme me mukozën e mitrës është i pranishëm edhe jashtë mitrës. Shpesh mund të ndodhet në vezore ose tuba fallopiane, dhe nganjëherë në organe të tjera. Endometrioza mund të shkaktojë dhimbje gjatë dhe para menstruacioneve, menstruacione të bollshme, gjakderdhje të parregullt dhe marrëdhënie të dhimbshme.
  • Hipo dhe hipertiroidizmi: Tiroidja ndihmon në kontrollin e ciklit menstrual. Mungesa ose tepria e hormoneve të tiroides mund t’i bëjnë periodat tuaja me fluks të ulët, të bollshëm ose të çrregullta. Sëmundjet e tiroides gjithashtu mund të shkaktojnë ndërprerjen e menstruacioneve për disa muaj ose më gjatë, një gjendje e quajtur amenorrea, ose mund të rezultojë në gjakderdhje jonormale të mitrës.
  • Stresi: Nuk është e pazakontë të keni ndryshime në ciklin tuaj menstrual gjatë periudhave stresuese.

 

A ka ndonjë simptomë që duhet të diskutoni me mjekun tuaj?

Mbajtja e shënimeve mbi frekuencën e menstruacioneve është një pjesë e rëndësishme për të kuptuar shëndetin e ciklit tuaj, por a duhet të shqetësoheni nëse cikli juaj nuk vjen në të njëjtën ditë çdo muaj? Jo domosdoshmërisht – siç e përmendëm më parë, disa ndryshime në gjatësinë e ciklit janë normale dhe nuk shkaktojnë shqetësim. Në fakt, vetëm rreth 20% e grave kanë cikle që janë identike në gjatësi nga një muaj në tjetrin. Por sa zgjat cikli juaj nuk është faktori i vetëm për t’i kushtuar vëmendje.

Sipas Penn Medicine, duhet të kontrolloni me mjekun tuaj nëse:

  • Ju përjetoni ndryshime të papritura në frekuencën e menstruacioneve
  • Keni gjakrrjedhje mes periodave
  • Menstruacionet bëhen jashtëzakonisht të (d.m.th., ju duhet të ndryshoni pecetën menstruale më shumë se një herë në katër orë)
  • Keni gjakrrjedhje për më shumë se një javë
  • Periodat janë jashtëzakonisht të dhimbshme
  • Kanë kaluar 90 ditë, ose ekuivalentin e tre cikleve menstruale, pa patur një gjakrrjedhje  (kjo është një gjendje e njohur si amenorrea)

 

Si duhet të përgatiteni për një bisedë me mjekun tuaj nëse shqetësoheni për periodat tuaja?

Ejani të përgatitur në këtë takim të gatshëm për të përshkruar pse shqetësoheni për ciklin tuaj mujor, si dhe qëllimet tuaja riprodhuese (nëse planifikoni të keni fëmijë së shpejti ose në të ardhmen). Trajtimi që mjeku juaj rekomandon do të varet nga simptomat tuaja dhe nga ajo që mjeku identifikon si shkakun themelor. Sa më shumë informacion të jeni gati të ndani, aq më mirë.

Pasja e një regjistri të hollësishëm (idealisht prej tre muajsh, minimumi) të ciklit tuaj mund të jetë vërtet e dobishme. Ndjekja e ciklit tuaj mund t’ju ndihmojë të kuptoni se çfarë është normale për ju dhe të identifikoni nëse kanë ndodhur ndonjë ndryshim nga normalja juaj. Ndërkohë që ka shumë aplikacione për gjurmimin e periodave, ju mund ta mbani atë aq të thjeshtë sa të shkruani në një ditar.

 

Kur gjurmoni ciklin tuaj, do të doni të mbani shënime për:

  • Gjatësia e tërë ciklit tuaj menstrual (llogaritur si dita e parë e një periudhe menstruale deri në ditën e parë të ditës tjetër)
  • Numri i ditëve që keni gjakrrjedhje
  • Sasia e hemorragjisë (rekomandohet të jesh specifik për sa tampona, piceta përdor dhe sa shpesh i ndryshon ato)
  • Nëse ka koagula të mëdha
  • Gjakderdhje midis periodave
  • Efektet anësore, si të përziera, diarre, ngërç, dhimbje koke, ose migrenë